Rozwód bez sądu coraz bliżej. Na czym polega pozasądowe rozwiązanie małżeństwa?
Dotychczas w Polsce każde rozwiązanie małżeństwa – nawet w pełni zgodne i bezkonfliktowe – wymagało wszczęcia postępowania sądowego. Nowe przepisy mają to zmienić, odpowiadając na realne potrzeby społeczne i odciążając sądy od tysięcy niespornych spraw.
Dlaczego ta zmiana jest tak istotna?
Każdego roku do sądów w Polsce trafia około 50–60 tysięcy pozwów o rozwód. Szacuje się, że aż 30–40% z nich dotyczy małżeństw bez małoletnich dzieci, które są zgodne co do zakończenia związku. Mimo braku sporu, takie sprawy muszą przejść pełną procedurę sądową.
W praktyce oznacza to długie oczekiwanie na termin, stres, formalności oraz zamrożenie życia osobistego i majątkowego małżonków, których związek istnieje już wyłącznie „na papierze”. Projekt nowelizacji ma na celu uproszczenie tej sytuacji.
Czym jest rozwód pozasądowy?
Rozwód pozasądowy to procedura, w której małżeństwo zostaje rozwiązane bez udziału sądu, na podstawie zgodnych oświadczeń małżonków składanych przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Warunkiem jest pełna zgoda obu stron oraz brak przeszkód prawnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, że nowe rozwiązanie ma charakter dobrowolny – w każdym przypadku małżonkowie będą mogli wybrać tradycyjną drogę sądową.
Kto będzie mógł skorzystać z rozwodu bez sądu?
Pozasądowa procedura rozwodowa będzie dostępna wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Podstawowym warunkiem jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Dodatkowo małżonkowie muszą spełnić wszystkie poniższe przesłanki:
- obopólna zgoda na rozwód bez orzekania o winie,
- brak wspólnych małoletnich dzieci,
- małżeństwo trwało co najmniej rok,
- brak toczącego się postępowania o rozwód, separację z żądaniem rozwodu lub unieważnienie małżeństwa.
Z procedury będą mogli skorzystać zarówno obywatele polscy, jak i cudzoziemcy zamieszkujący w Polsce – pod warunkiem, że nie posiadają wspólnego obywatelstwa.
Jak będzie wyglądała procedura rozwodu pozasądowego?
Projekt ustawy przewiduje dwuetapowy tryb pozasądowego rozwiązania małżeństwa, zaprojektowany tak, aby zachować równowagę między prostotą procedury a ochroną trwałości małżeństwa.
Etap I – złożenie zapewnień
Małżonkowie wspólnie stawiają się w urzędzie stanu cywilnego i składają pisemne zapewnienia, że spełniają wszystkie ustawowe warunki rozwodu. Kierownik USC weryfikuje te informacje na podstawie dokumentów oraz rejestrów państwowych.
Na tym etapie małżonkowie otrzymują pouczenie o skutkach rozwodu oraz informacje o dostępnych formach wsparcia w kryzysie małżeńskim. Od momentu złożenia zapewnień rozpoczyna się co najmniej miesięczny okres „namysłu” (tempus deliberandi). Zapewnienia zachowują ważność przez 6 miesięcy.
Etap II – złożenie oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa
Po upływie minimum miesiąca, lecz nie później niż po 6 miesiącach, małżonkowie ponownie stawiają się w USC i składają zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa. Oświadczenia te obejmują m.in. potwierdzenie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia.
Większość oświadczeń składana jest pod rygorem odpowiedzialności karnej. Po pozytywnej weryfikacji kierownik USC dokonuje wpisu w rejestrze stanu cywilnego – z tą chwilą małżeństwo zostaje rozwiązane.
Skutki prawne rozwodu pozasądowego
Rozwód pozasądowy wywołuje skutki identyczne jak rozwód orzeczony przez sąd. Obejmuje to m.in.:
- zmianę stanu cywilnego,
- ustanie wspólności majątkowej,
- możliwość podziału majątku,
- ustanie dziedziczenia ustawowego,
- prawo powrotu do poprzedniego nazwiska.
Rozwód pozasądowy będzie również w pełni uznawany w innych państwach Unii Europejskiej.
Koszty rozwodu bez sądu
Projekt przewiduje opłaty urzędowe w wysokości:
- 300 zł za pierwszy etap procedury,
- 300 zł za drugi etap procedury,
- 20 zł opłaty skarbowej za wydanie zaświadczenia.
Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem?
Choć procedura ma być prosta, nie w każdej sytuacji rozwód pozasądowy będzie najlepszym rozwiązaniem. Konsultacja z prawnikiem jest szczególnie wskazana, gdy pojawiają się wątpliwości co do majątku, wcześniejszych ustaleń między małżonkami lub skutków prawnych rozwodu.
Prawnik pomoże ocenić, czy spełniasz warunki procedury, oraz przygotować się do niej w sposób bezpieczny i świadomy.
FAQ – rozwód bez sądu
Czy rozwód bez sądu będzie obowiązkowy?
Nie. To rozwiązanie dobrowolne. Małżonkowie zawsze będą mogli wybrać drogę sądową.
Czy rozwód bez sądu jest możliwy przy dzieciach?
Nie. Procedura dotyczy wyłącznie małżeństw bez wspólnych małoletnich dzieci.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Projekt zakłada wejście w życie po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.
